HISTORIA

  Witowo, to duża wieś leżąca na Kujawach w centrum Polski obecnie w Gminie Bytoń, powiat radziejowski, Województwo Kujawsko-Pomorskie. Początki osadnictwa na tym terenie sięgają epoki neolitu. W Witowie i Kolonii Witowo w czasie wykopalisk odkryto ślady osadnictwa kultur neolitycznych, kultury przeworskiej głównie z okresu rzymskiego (do V w.n.e) oraz osady wczesnośredniowieczne.

Udokumentowana historia Witowa (używano też nazwy Smensco lub Oscowiza), rozpoczyna się w roku 1257 kiedy to Kazimierz, książę łęczycki i kujawski sprzedał je biskupowi włocławskiemu Wolimirowi. Pierwotnie miejscowość ta była własnością monarszą. Dwa lata później papież potwierdził przejęcie dóbr biskupów kujawskich, w tym Witowa pod opiekę Stolicy Apostolskiej. Prawdopodobnie nowi właściciele przyczynili się do utworzenia parafii Rzymsko - Katolickiej  i zbudowania tu pierwszego drewnianego kościoła.

W roku 1339 w Wieńcu spisany został akt rozgraniczenia Witowa i miejscowością Powołowice ( dziś Powałkowice w Gminie Osięciny)

W 1564 roku we wsi Witowo było ośmiu osadników, trzy zagrody, dwóch kołodziejów, młynarz oraz poddani Lasockiego. W roku 1569 Witowo zostało przeznaczone na utrzymanie Seminarium Duchownego we Włocławku. Inwentarz dóbr biskupów włocławskich z roku 1582 wymienia: 8 włók osiadłych, 16 pustych, 2 plebańskie oraz 10 folwarcznych. Na folwarku uprawiano także 4 łany sołeckie oraz kilka pustych.

Pierwszy opis kościoła pw. św. Andrzeja Apostoła w Witowie pochodzi z 1577 roku. Była to świątynia drewniana, z wieżą spełniającą rolę dzwonnicy. Znajdowały się w nim trzy ołtarze, w tym jeden w kaplicy z obrazem Matki Bożej. Fundator kościoła nie jest znany. W latach 1569 do 1864 Parafia Witowo związana była z Seminarium Duchownym we Włocławku, gdyż jej dochody stanowiły utrzymanie tej uczelni. 

W roku 1694 staraniem ks.Andrzeja Albinowskiego wybudowano nową, także drewnianą świątynię. Od 1720 roku opiekę nad Seminarium we Włocławku przejęli Księża Misjonarze św.Wincentego a'Paulo. Oni też zarządzali parafią w Witowie,a każdorazowy prefekt seminarium był jednocześnie proboszczem Witowa.

 W 1634 r. we wsi było 19 domów, a w 1662 r. tylko 11 zagród. W roku 1674 domostw było 14 a mieszkańców 72. Użytkownikami wsi było 2 szlachciców. W 1775 r. wieś posiadał 44 domy, a liczba mieszkańców wzrosła do 261. Czternaście lat później tj. 1789 r. domów było 37, a ludności 345: 9 w rodzinach rolników.

W wyniku drugiego rozbioru Polski (1793 r.) wieś została zagarnięta przez Prusy, a po Kongresie Wiedeńskim (1814 / 1815 r.) znalazła się w granicach Królestwa Polskiego. W księgach zapisano ,że we wsi Witowo było ;18 półrolników, 86 zagrodników, 29 komorników, 51 chałupników, 4 karczmarzy, 4 kowali, 6 młynarzy, 6 mielcarzy, 3 owczarzy, 2 organistów, 53 służących, 62 wyrobników i 12 żebraków. 

W 1815 roku na Witowskich Górach ,przy drodze do Świerczyna (Parafia Św.Mateusza) założono cmentarz parafialny, a w 1840 roku wystawiono tam kaplicę murowaną pod wezwaniem Krzyża Świętego. Wewnątrz kaplicy umieszczony został klasycystyczny ołtarzyk z rzeżbą Chrystusa Ukrzyżowanego i Matki Boskiej Skępskiej.

Cmentarz w Witowie z kaplicą i murowanym ogrodzeniem z bramą, objęty jest ochroną dziedzictwa kultury i zabytków - wpisany do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Bydgoszczy nr. A/663/3

W roku 1827 w Witowie było 40 domów i 291 mieszkańców.Wydarzenia z okresu powstania styczniowego miały również swój wydźwięk w historii Witowa. Po klęsce pod Krzywosądzą i odpoczynku w Płowcach, oddział Ludwika Mierosławskiego 20 lutego 1863 roku założono obóz w pobliżu wsi Trojaczek, na południowy zachód od Witowa. Tego samego dnia ruszył za powstańcami oddział Rosjan pod dowództwem pułkownika Schuldnera i wieczorem dotarł do Witowa. Następnego dnia wojska nieprzyjaciela podjechały pod obóz skonfiskowanymi chłopskimi furmankami i około godziny 10.00 podjęły walkę z powstańcami.

W 1864 roku, dobra probostwa Witowo kupił na publicznej licytacji Radca Dworu Mikołaj Ilicz Nipanicz. W 1880 roku, wieś zajmowała obszar 833 mórg, a ludność liczyła 294.Według spisu ludności z 1921 roku wieś liczyła 212 osób i 28 budynków mieszkalnych.

W XIX wieku w Witowie istniała m.in.: szkoła początkowa, kopalnia torfu, przytułek dla ubogich.

Obecny kościół parafialny w Witowie to świątynia w stylu neogotyckim. Świątynia wybudowana została w latach 1899-1903 wg projektu arch. Konstantego Wojciechowskiego, dzięki datkom i pracy wiernych  pod  kierownictwem  ówczesnego proboszcza ks. Jana Szafrańskiego .Konsekracji świątyni  w dniu 19 czerwca 1904 roku dokonał biskup włocławskie ks. bp Stanisław Zdzitowiecki.

W 20 – leciu międzywojennym powstało w Witowie Koło Młodzieży Wiejskiej, a przy kościele działało zrzeszenie Akcji Katolickiej. W tym też czasie rozpoczęło działalność Towarzystwo Ogniowe.

W latach 1936-1938 dzięki wsparciu miejscowego gospodarza Stanisława Koprowicza wybudowano  w centrum Witowa Dom Ludowy, który służył mieszkańcom jako miejsce zebrań, zabaw tanecznych i imprez kulturalnych.

Wybuch II wojny światowej to dramatyczny okres dla Witowa. Dnia 8 września 1939 roku  w czasie odprawiania mszy Świętej umiera nagle wieloletni proboszcz ks.Jan Szafrański. Parafianie witowscy pochowali ks.Szafrańskiego w kaplicy cmentarnej, gdzie do dziś spoczywają jego prochy. Administrowanie parafią przejmuje wikary ks.Romuald Tomiec, który  niebawem zostaje aresztowany przez hitlerowców a w nocy 31.X. na 1.XI.1939 r. wraz z innymi 8 księżmi zostaje rozstrzelany w parku w Piotrkowie Kujawskim. Od 31 pażdziernika 1939 roku kościół parafialny w Witowie zostaje zamknięty. Dnia 24 maja 1940r. niedaleko wsi Witowo Kolonia (zobacz na mapie giną od kul niemieckich księża z Osięcin: Wincenty Matuszewski i Józef Kurzawa. Wielu mieszkańców Witowa wysiedlono do Generalnej Guberni lub wywieziono na roboty przymusowe do III Rzeszy i do obozów koncentracyjnych w tym do obozu hitlerowskiego w  Matchausen, gdzie wielu z nich zamordowano. Na miejsce wypędzonych sprowadzono  niemieckich osadników. Na miejscowym cmentarzu, są groby dwóch nieznanych żołnierzy Wojska Polskiego oraz cywila, zamordowanego w bestialski sposób przez hitlerowców. 

Więcej o historii z okresu II wojny światowej i wyzwolenia naszych ziem zobacz na stronie Osieciny.pl


Krótko po wyzwoleniu w lutym 1945 r. powstała Ochotnicza Straż Pożarna w Witowie. Pierwszym jej prezesem był Stanisław Kośmider a Naczelnikiem Adam Tojanowski. W 1957 r. wybudowano na potrzeby OSP garaż z biurem. Remiza strażacka powstałą w 1981 r., rozbudowano ją w latach 90 – tych.

Szkoła powszechna w Witowie mieściła się przed wojną w 2 izbach. Po 1945 r. dzieci i młodzież pobierali naukę w domach prywatnych u państwa: Kujawa, Uzarczyków, Woźniaków i Pakulskich oraz w „Ochronce”. Wieloletnim kierownikiem szkoły (do 1953 r.) był Władysław Bruzda. Dzięki jego staraniom i pomocy mieszkańców wsi w 1954 r. oddano do użytku 4 sale lekcyjne. Nowy budynek Szkoły Podstawowej wybudowano w 1968 r. gdy dyrektorem był Zenon Sempka. Dzisiaj w budynku tym mieści się Gimnazjum Publiczne, utworzone w 2000 roku.

Lata 1945 – 1989 to czas gospodarczych i społecznych zmian dla mieszkańców Witowa. Wieś zelektryfikowano, utwardzono drogi, doprowadzono wodę do domostw, założono linię telefoniczną. 


  W 2012 roku z inicjatywy Proboszcza ks.Andrzeja Aniszczyka i dzięki pomocy Gminy Bytoń w ramach programu finansowego ze środków Unii Europejskiej teren przykościelny od strony drogi powiatowej nr.267 został w 2012 roku zagospodarowany i utwardzony, jako parking dla samochodów mieszkańców Witowa ,parafian i przyjezdnych gości.

 W 2013 roku z inicjatywy miejscowego ks.Proboszcza i dzięki ofiarności parafian wykonana została iluminacja kościoła parafialnego, który jest najstarszym budynkiem zabytkowym w centrum miejscowości Witowo.

W wyniku starań Proboszcza ks.Andrzeja Aniszczyka w 2014 roku na cmentarzu parafialnym w Witowie została odrestaurowana zabytkowa kaplica i brama główna oraz powstała nowa brama boczna .

W 2015 roku wybudowany został chodnik na alei głównej cmentarza oraz została przeprowadzona inwentaryzacja grobów z opracowaniem planu cmentarza oraz sporządzony imienny wykaz miejsc pochówku wszystkich których prochy spoczywają na cmentarzu parafialnym. 

Na cmentarzu parafialnym w Witowie, spoczywają prochy mieszkańców z miejscowości ; Czarnocice, Grodziska, Faliszewo, Płowce, Powałkowice, Pścinno, Pścininek, Sadłog, Sadłużek,Torzewo, Wandynowo, oraz Witowa, Koloni Witowo i Witowa Nowego, nie tylko wyznawców kościoła rzymskokatolickiego, ale i również innych wyznań.

Cmentarz w Witowie z kaplicą i murowanym ogrodzeniem z bramą, objęty jest ochroną dziedzictwa kultury i zabytków - wpisany do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Bydgoszczy nr. A/663/3 .

Aktualnie sołectwo Witowo tworzą trzy wsie; Witowo, Witowo Kolonia, Nowe Witowo. Ogólna powierzchnia gruntów to 745,0289 ha. W sołectwie Witowo zamieszkuje ogółem 430 osób w 110 zabudowaniach mieszkalnych(domostwach). Według danych statystycznych z 2014 roku, wśród mieszkańców sołectwa Witowo przewagę stanowią kobiety - 219, a mężczyzn jest 211.

Podstawowym żródłem utrzymania mieszkańców jest działalność rolnicza. Prowadzą oni 108 indywidualnych gospodarstw rolnych. Przeważają gospodarstwa małe do 5,0 ha, a w mniejszości są gospodarstwa powyżej 25,ha oraz kilka gospodarstw specjalistycznych;  hodowla bydła, hodowla trzody chlewnej, gospodarstwa ogrodnicze. Na terenie sołectwa Witowo, prowadzi również działalność gospodarczą, kilkanaście firm różnych branż: produkcyjna, usługowa, handlowa


ZASŁUŻENI DLA SPOŁECZNOŚCI  WITOWA
ks. Franciszek Płoszczyński
 
(proboszcz w latach 1851 - 1873 ) ze Zgromadzenia Księży Misjonarzy św. Wincentego a’Paulo. Z jego inicjatywy wybudowano Dom Starców i Sierot im. Ks. Franciszka Płoszczyńskiego zwany ochronką. W okresie tym kościół w Witowie był odnowiony, zadbany i wyposażony.

ks.kanonik Jan Szafrański ( proboszcz w latach 1893 - 1939), który  przy znacznym udziale wiernych w latach 1899-1903 zbudował nową (obecną)świątynię w stylu neogotyckim wg. projektu arch. Konstantego Wojciechowskiego p.w. św. Andrzeja Apostoła.

Władysław Bruzda- kierownik Szkoły Podstawowej w Witowie (w latach 1914-1953), inicjator rozbudowy budynku szkoły, przewodnik i organizator społeczności lokalnej, propagator patriotyzmu i kultury.

Zenon Sempka - Dyrektor  Szkoły Podstawowej (w latach 1953-1984),dzięki jego staniom  przy znacznym udziale mieszkańców w tym szczególnie rodziców dzieci uczęszczających do szkoły, wybudowano nowy budynek szkoły -siedziba dzisiejszego Gimnazjum.

Więcej o historii i aktualnościach; Parafii św.Andrzeja Apostoła w Witowie, Szkoły Podstawowej im.Kazimierza Wielkiego oraz Publicznego Gimnazjum, Ochotniczej Straży Pożarnej zobacz na stronach-linki poniżej.